Toshmuhammedov To‘ychi Hofiz

Tavallud topgan sana: 1968 yil

Vafot etgan sana: 1943 yil

Tug'ilgan joy:Toshkent

Yo'nalishlar: Qo‘shiqchilar

3273

Tarjimai hol

To‘ychi Hofiz Toshmuhamedov (1868 - 1943) mashhur o‘zbek qo‘shiqchisi, hofiz, xalq musiqasi va maqom bilimdoni, Farg‘ona va Toshkent ijro san’ati namoyondasi. O‘zSSR Mehnat qahramoni (1927). O‘zSSR xalq qo‘shiqchisi (1927).

Mulla To‘ychi 1868 yil Toshkentda kosib-to‘quvchi oilasida tug‘ilgan. Bolaligidan To‘ychi otasiga ustaxonada yordam bergan, uning vafotidan so‘ng madrasada mardikorlik qilgan, so‘ngra mahallada oshpazlik qilgan. O‘rta maktabni tamomlagan (1878 - 84).

Narzixan hofiz, Madumar hofiz va Abduqahhor hofizlarni o‘z ustozi deb bilgan. Keyinchalik mahoratli ijroda ulardan ham o‘zib ketgan.

Tez orada, Mulla To‘ychi O‘zbekistonning sevimli xonandalaridan biriga aylanib, xalqda To‘ychi hofiz nomi bilan mashhur bo‘ladi. 1905 yil Moskvadan kelgan mutaxassislar Mulla To‘ychi Toshmuhammad ijrosida 20 dan ziyod xalq musiqa ijrosini yozib olishadi, ular orasida: “Ilg‘or” (ikki qismi), “Yangi kurt”, “Auji kurt”, “Suvora” (ikki qismi), “Hisrav” (ikki qismi). Xalqda bu plastinkalar “Mulla To‘ychi plastinkalari” nomi bilan atalgan.

1912 yil u vaqtlar mashhur bo‘lgan To‘ychi hofizga bag‘ishlangan “Armug‘on Hislat” jamlanmasi omma e’tiboriga havola etiladi. U o‘zbek shoiri Hislat tomonidan tashkil etilgan (1882—1945).

“Armug‘oni Hislat” jamlanmasi o‘z ichiga har xil shoirlarning asarlarini olib, unda 100 dan ziyod she’rlar mavjud. Ularning ko‘pi Mulla To‘ychi repertuariga tegishli. Jamlanma muallifi hofiz kunga solgan qo‘shiqlarni ham saqlab qolgan.

Agar Oktyabr jamoat inqilobidan avval xonanda kichik davralarda ishtirok etgan bo‘lsa, sovet davrida uning iqtidori keng ommaga namoyon bo‘lgan: u katta kontsertlarda ishtirok etali. 1923 yil Toshmuhamedov musiqachilar guruhi bilan Moskvadagi Butun Rossiya qishloq xo‘jaligi ko‘rgazmasida ishtirok etishadi. Ushbu guruhga o‘z davrining taniqli artist va musiqachilari kirgan: Yusuf Qiziq Shakarjonov, Abduqodir Ismoilov, Ahmadjon Umurzoqov, To‘xtasin Jalilov va boshqalar. To‘ychi hofizni keyinchalik Moskvaga chaqirib, uning ijrosidagi o‘zbek xalq qo‘shiqlarini yozib olishadi.

1928 yildan umrining oxirigacha Mulla To‘ychi Toshmuhamedov O‘zbekiston radio qo‘mitasida qo‘shiqchi-solist bo‘lib faoliyat yuritadi. 1927 yil O‘zbekiston jamoati Mulla To‘ychining ko‘p yillik ijro faoliyatini keng nishonlaydi, qo‘shiqchiga Mehnat Qahramoni va O‘zSSR xalq qo‘shiqchisi unvoni beriladi.

1931 yil Mulla To‘ychi taniqli qo‘shiqchilar Dumilla Xalim Ibadov va Xoji Abdulaziz Rasulovlar bilan I respublika san’at ishchilari yig‘ilishida Navoiy so‘zlariga yozilgan “Iroq” dostoni va bir nechta xalq qo‘shiqlarini ijro etishadi.

Moskvada bo‘lib o‘tgan o‘zbek san’atining birinchi dekadasida Mulla To‘ychi Butun ittifoq radiosiga taklif etiladi va magnitofonga “Bayot” hamda “Ushshoq” maqomlari yozib olinadi. Maqomlar va yirik shakldagi qo‘shiqlar ijrosi uchun mahoratli tayyorgarlik, yaxshi ovoz, boy musiqiy xotira talab qilingan: u judda katta hajmdagi kuy, usul va matnni eslab qolishi kerak bo‘lgan.

Toshmuhamedov xalqda shuhrat qozongan.

V.A. Uspenskiy tomonidan Toshmuhamedov ijrosida moqomlar yozib olingan: “Chorgoh”, “Bayot”, “Ko‘chabog‘i”, “Suvora” va boshqalar. Ushbu yozib olingan asarlar “O‘zbek vokal musiqasi” to‘plamidan joy olgan.

“Hurmat belgisi” ordeni va medallar bilan taqdirlangan. Qashqardaryo musiqali drama teatrining nomi ajoyib xonanda Mulla To‘ychi Toshmuhamedov sharafiga nomlangan. Toshkentdagi granplastinkalar zavodi ham Toshmuhamedov nomi bilan atalgan.

Rasmlar galereyasi